દ્રશ્યમાન કિરણો અને પારજાંબલી (અલ્ટ્રાવાયોલેટ) કિરણોના સ્ત્રોત અને તેના ઉપયોગો લખો.

(N/A) દ્રશ્યમાન પ્રકાશ એ સૂર્ય દ્વારા ઉત્સર્જિત વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણનો એક ભાગ છે. આ કિરણો જ્યોત,બલ્બ અને ઇન્કેન્ડેસન્ટ લેમ્પ દ્વારા પણ ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.
આ વિદ્યુતચુંબકીય વર્ણપટનો એવો ભાગ છે જે માનવ આંખ દ્વારા પારખી શકાય છે.
તેની આવૃત્તિ $4 \times 10^{14} \text{ Hz}$ થી $7 \times 10^{14} \text{ Hz}$ સુધીની હોય છે. તેની તરંગલંબાઇ $700 \text{ nm}$ થી $400 \text{ nm}$ ની રેન્જમાં હોય છે.
દ્રશ્યમાન કિરણોના ઉપયોગો:
$(i)$ માનવ આંખ દ્રશ્યમાન વિકિરણો પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે.
$(ii)$ દ્રશ્યમાન પ્રકાશને કારણે આપણે આપણી આસપાસની વસ્તુઓ જોઈ શકીએ છીએ.
$(iii)$ વિવિધ પ્રાણીઓ અલગ-અલગ તરંગલંબાઇ માટે સંવેદનશીલ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે,સાપ ઇન્ફ્રારેડ તરંગોને પારખી શકે છે.
$(iv)$ કેટલાક જીવજંતુઓ માટે દ્રશ્યમાન રેન્જ પારજાંબલી રેન્જ સુધી વિસ્તરેલી હોય છે.
પારજાંબલી $(UV)$ વિકિરણો ખાસ પ્રકારના લેમ્પ અને ખૂબ જ ગરમ પદાર્થો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. સૂર્ય પણ $UV$ વિકિરણનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે.
સૂર્યમાંથી આવતા મોટાભાગના પારજાંબલી કિરણો ઓઝોન સ્તર દ્વારા શોષાય છે,જે $40-50 \text{ km}$ ની ઊંચાઈ પર આવેલું છે.
વધારે પડતો પારજાંબલી પ્રકાશ માનવ શરીર માટે હાનિકારક છે. જ્યારે શરીર લાંબા સમય સુધી $UV$ પ્રકાશના સંપર્કમાં રહે છે,ત્યારે શરીરમાં મેલાનિન ઉત્પન્ન થાય છે,જેના કારણે ત્વચા કાળી પડે છે.
વેલ્ડિંગ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા તણખામાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં $UV$ પ્રકાશ હોય છે,તેથી આંખોના રક્ષણ માટે કાળા રંગના કાચવાળા ખાસ ફેસ માસ્કનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$UV$ વિકિરણ સામાન્ય કાચ દ્વારા શોષાય છે. તેથી,કાચની બારીઓ દ્વારા કોઈને ટેનિંગ કે સનબર્ન થઈ શકતું નથી.
પારજાંબલી કિરણોના ઉપયોગો:
$(i)$ પારજાંબલી તરંગોની તરંગલંબાઇ ખૂબ ટૂંકી ($400 \text{ nm}$ થી $0.6 \text{ nm}$) હોય છે,તેથી તેને ખૂબ જ ચોકસાઈ સાથે સાંકડા બીમમાં કેન્દ્રિત કરી શકાય છે. તેનો ઉપયોગ $LASIK$ (લેસર આસિસ્ટડ ઇન સિટુ કેરાટોમિલીયસિસ) માં થાય છે.
$(ii)$ કેટલાક વોટર પ્યુરિફાયરમાં જંતુઓને મારવા માટે $UV$ બલ્બનો ઉપયોગ થાય છે.
$(iii)$ વાતાવરણમાં ઓઝોન સ્તર રક્ષણાત્મક સ્તર તરીકે કામ કરે છે. ઓઝોન સ્તરનું ક્ષય ($CFC$ ના ઉપયોગને કારણે) એ આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતાનો વિષય છે.